Andrzej Trzaskowski Quintet, The – Polish Jazz Vol. 4

Recorded in January and February 1965, Warsaw.

Pianista, kompozytor, muzykolog, ANDRZEJ TRZASKOWSKI urodził się w Krakowie 23 marca 1933r. W krótkiej historii polskiego jazzu odegrał rolę pionierską. Grał w z pierwszą w Polsce autentyczną grupą jazzową ("Melomani" 1951), wysuwając się od razu na czoło polskich pianistów (I miejsce w ankiecie "Przekorju" w roku 1956). Był współtwórcą "Jazz Believers" (1957), później utworzył własny zespół "The Wreckers" (1959), który jako pierwszy (i dotąd jedyny) w Polsce i jako pierwszy w Europie zespół nowoczesny został zaproszony do udziału w amerykańskich festiwalach w Waszyngtonie i Newport (1962). Z "Wreckersami" odbył turnee po wszystkich większych miastach USA grając w klubach jazzowych. Bral także udział w festiwalach w Bolonii, Lugano i Bled (1963), koncertował w NRF i NRD. Przez szereg lat zajmował pierwsze miejsca w polskich ankietach jazzowych.

Działalność kompozytorska Trzaskowskiego wykracza daleko poza jazz. Posida on rozległą wiedzę kompozytorską pozwalającą mu się wypowiadać zarówno językiem Weberna i Messiaena jak i neoklasycznym. Napisał muzykę do wielu filmów. Trzaskowski jest także jednym z najwybitniejszych muzykologów jazzowych, współautorem redagowanego przez Bogusława Schaffera "Leksykonu kompozytorów XX wieku".

W kwintecie Trzaskowskiego grają obecnie:
TOMASZ STAŃKO, trąbka (ur. 11.VII.1942), student Wyższej Szkoły Muzycznej w Krakowie. Prowadził własne como "Jazz Darings", grywa z "Kwintetem Krzysztofa Komedy", aktualnie najlepszy polski trębacz. Faworyci: Don Cherry, Miles Davis.

JANUSZ MUNIAK, saksofon sopranowy i altowy (3.VI.1941), studiował w klasie skrzypiec Średniej Szkoły Muzycznej w Krakowie. Faworyci: Ornette Coleman, John Coltrane, Charlie Parker.

JACEK OSTASZEWSKI, kontrabas (9.V.1944(. Student Średniej Szkoły Muzycznej w Krakowie. Faworyci: Steve Swallow, Charlie Mingus, Gunter Lenz.

ADAM JĘDRZEJOWSKI (23.V.1930). Z wykształcenia - inżynier. Współpracuje z Trzaskowskim od 1960 roku. Jeden z czołowych polskich perkusistów. Faworyci: Max Roach, Elvin Jones.

Najciekawszą spośród prezentowanych kompozycji jest "Synopsis" swego rodzaju traktat kompozytorski, "rozprawa o różnorodności technik stosowanych w jazzie współczesnym". Zgodnie z etymologią łacińskiego tytułu jest "Synopsis" jak gdyby zbiorem rozmaitych ukształtowań, faktur, barw, temp.

Pierwsza część, "Expression I", jest pochwałą ścisłej dyscypliny dwunastotonowej. W introdukcji kompozytor demonstruje serię eksponowaną horyzontalnie (trąbka) i wertykalnie (fortepian), a więc na wzór pierwszych dodekafonicznych utworów Schonberga. Jednak nie jest to stylizacja muzyki wiedeńskiego mistrza. Daje się tu bowiem zauważyć tak znamienny dla aktualnych tendencji kult barwy i rytmu (sonorystycznie traktowany saksofon i afro kubańska polirytmia w trakcie 3/4 realizowana przez trzech perkusistów: prócz Jędrzejowskiego grają tu jeszcze Szymon Walter - cow bell i Józef Gabrych - timbales). Spójność dwunastotonowej tkanki zostaje zachowana i w improwizacji.

"Expression II", podobnie jak poprzednia (i następna) część rozpoczyna się pokazem serii. Po wstępie rozpoczyna się gra 6/8 oparta na swingującym czteromiarowym beat'cie. Jest to więc realna polimetria, gdzie dwie grupy instrumentalistów grają w różnych taktach, a kreski taktowe pokrywają się dopiero po upływie okresu metrycznego.

Choć materiał dźwiękowy tematu tworzy równoległe struktury seryjne to kompozytor wystrzega się jakiejkolwiek ingerencji w grę solistów. Czyni w ten sposób wykonawców współodpowiedzialnymi z kształ swej muzyki w stopniu daleko większym, niż w utworze konwencjonalnym.

Dwie pierwsze części "Synopsis" są przejawem stopniowego rozluźnienia rygorów: od scisłej dwunastotonowości do swobodnej atonalności.
W części trzeciej "Impression", po "chorałowej" introdukcji rozpoczyna się kontylena oparta na trzech akordach, które stanowią też osnowę improwizacji. Poszczególne sola są przedzielane interludiami o kunsztownie powikłanym rytmie (choć sprawiają wrażenie marszowe). Na ostinatowm podkładzie Trzaskowski rozmieszcza szereg ósemkowych taktów ułożonych według wzrastającego postępu arytmetycznego: 6/8 i 4/8, 6/8 i 55/8... aż do 6/8 i 8/8 (przy czym trzy ósemki równają się jednej półnucie ostinata). Są to więc typowe "wariable Metren" Borisa Blachera. Całość wieńczy interesująca brzmieniowo coda.

Stopniowa destrukcja seryjności i tonalny finał nie ma bynajmniej oznaczać wyższości tego ostatniego w dialogu techniki. Jest to po prostu, jak mówi kompozytor, "skrótowe zestawienie wrażliwości". Jednak "Synopsis" nie jest suchym wykładem kompozytorskim. Przeciwnie, ten wielokształtny i wielobarwny utwór stanowi frapującą opowiść muzyczną o bogatej, zaskakującej dramaturgii.

Kwintet Andrzeja Trzaskowskiego prezentuje ponadto dwie inne kompozycje swego leadera.
"Sinobrody", utwór napisany do filmy "Walkower" Jerzego Skolimowskiego posiada niesymetryczny, piętnastotaktowy temat i charakterze quasi dedakofonicznym. Temat zachował tu zaledwie funkcję "ramy" utworu, bowiem środkowe improwizacje są całkowicie "free". Kompozytor wprowadził tu jednak pewne zasady organizacyjne, jakimi są ośmiotaktowe breaki poprzedzające każe solo.

Obydwa omówione wyżej utwory są przejawem tendencji nowatorskich. Jakkolwiek daje się zwuażyć bezsporne związki z awangardą amerykańską i europejską, styl Trzaskowskiego jest na wskroś indywidualny i, mimo różnorodności zastosowanych technik, dość spoisty. "Wariacja jazzowa na temat Chmiela" to transformacja znanej starosłowiańskiej melodii, której wersje zachowane w praktyce ludowej oparte są zazwyczaj na pentatonice. Wersja prezentowana przez Kwintet jest zbudowana na skali lidyjskiej.
Pozycje Kwintetu przedzielają produkcje Tria Trzaskowskiego i są dobrym przykładem skrótowej, aforystycznej wypowiedzi.
Płytę otwiera "Requem for Scotty", pełna wdzięku miniatura, której tworzywem jest rozmaicie cyzelowany ornament.

"Post Scriptum", nazwane tak dla swej krótkości, dwuchorusowy drobiazg jest grany z udziałem instrumentów dętych w roli ledwie dostrzegalnego barwiącego tła.

"Ballada z silveroską kadencją" nie wymaga omówienia, bowiem jej tytuł informuje w stopniu wystarczającym.