Komeda Quintet ‎– Astigmatic

Recorded in Warsaw, December 1965.

Nowator z kompleksem tradycji, romantyk zabłąkany we współczesności, bard fortepianu Krzysztof Komeda należy do tych muzyków, którzy rozszerzyli istotę jazzu.

Siłą swej osobowości przekonał Komeda o potrzebie opanowania obszaru emocjonalnego, zarezerwowanego dotychczas dla wielkiej symfoniki. Rozszerzył skale wypowiedzi w jazzie o co najmniej dwie kategorie: udramatyzowany liryzm i patos, sięgające swa siłą ekstatycznego przeżycia mistycznego, a więc o kategorie późnoromantyczne, prometejskie, skriabinowskie.

Ta nowa w jazzie estetyka wymagała nowej formy. W miejsce statycznych, bezkierunkowych szeregów wariacyjnych, konwencjonalnie ujętych w ramki tematu Komeda wprowadził formę dramatyczną, kierunkową, której rozwój zmierza od ekspozycji do kulminacji i rozwiązania końcowego. Tę właśnie formę, nazwijmy ją z grubsza biorąc "formą łuku", posiadają obydwa wielkie utwory Komedy zarejestrowane na płycie: "A s t i g m a t i c i S v a n t e t i c" (od imienia Svante Förstera, szwedzkiego poeta i pisarza, przyjaciela kompozytora). Partie solowe wtopione w taki kształt utraciły beztroski charakter dotychczasowych blowing choruses, by pełnić określoną funkcję w przebiegu dramatycznym, zaś prostota architektoniczna utworu, koncentracja wokół jednej myśli formalnej (jednoczęściowość, monotematyczność) oraz znaczna swoboda improwizacji i zasada kontaktu psychicznego współgrających służą skuteczniejszej realizacji zamysłu.

Czynnik dramatyczny i architektoniczny nie określa do końca styli Komedy. Ów specyficzny, jemu tylko właściwy "słowiański" feeling jest wynikiem przetopienia w nową jakość surowca nader różnorodnego: obok elementów współczesnej techniki kompozytorskiej (plamy brzmieniowe, klastry, struktury aleatoryczne i poliagogiczne) egzystują struktury wychodzące już z obiegu (modalizm, czy obumarła harmonijka końca ubiegłego wieku), a nawet "skamieniałe" dawno zapomniane formy należące do pramaterii dźwiękowej (jak np. proste walenie w bęben, ten obsesyjny, jednomiarowy rytm - jakże dziś świeży i odkrywczy! - , lub np. niekontrolowany "krzyk" instrumentalny).

Czynnikiem scalającym te elementy jest jazzowy rytm i sound. Trzeba jednakże przynajmniej nadmienić, że zarówno strona rytmiczna jak i sonorystyczno-artykulacyjna zostały rozszerzone poza obowiązujące dotąd ramy.

Kompozycje Komedy są szkicami, których realizacja zależy od zespołu wybranych muzyków. Doborowi partnerów poświęca więc Komeda zrozumiałą uwagę.

Z pośród muzyków stale związanych z Komedą wybija się RUNE CARLSON; znakomity szwedzki perkusista, człowiek niezwykłej muzykalności, o świetnym refleksie i niebywałym wyczuleniu na jakość brzmienia. Pokrewny w sposobie gry z Anthony Williamsem różni się odeń całkowicie w szczegółach.

Drugim muzykiem związanym na stałe z Komedą jest TOMASZ STAŃKO, czołowy polski trębacz i wielka indywidualność. Gra od niedawna na flügelhornie, zyskując "szerokie", piękne brzmienie.

Gościnnie z Komedą współpracują: GUNTER LENZ, kontrabasista zachodnioniemieckiego zespołu Alberta Mangelsdorffa, muzyk o bogatej technice i wyobraźni oraz Zbigniew Namysłowski z Warszawy, jeden z czołowych alt-saksofonistów młodszej generacji (ur. 1939 r.), znany z występów w wielu krajach Europy, a także USA.

Kierownik grupy, pianista Krzysztof Komeda (ur. 27 kwietnia 1931 r.) jest muzykiem o bogatej karierze. Występuje na arenie jazzowej od roku 1956, dając się poznać publiczności wielu krajów europejskich, szczególne sukcesy odniósł w Skandynawii. Jest autorem ponad trzydziestu ilustracji muzycznych do filmów produkcji polskiej i zagranicznej (m.in. "Dwaj ludzie z szafą", "Ssaki", "Nóż w wodzie", "Cul-de-sac", wszystkie Polańskiego, a ponadto "Niewinni czarodzieje" Wajdy, "Hvad med os" i "Kattorna" (Kotki) Heniga Carlssena, z którego to filmu pochodzi drugi z utworów zarejestrowanych na płycie.
-Adam Sławiński-